Mensen staan aan de top van de voedselketen. Mensen zijn omnivoren. Onze voorvaderen aten ook vlees. Dit zijn enkele argumenten die veganisten vaak horen wanneer een vleeseter in discussie gaat over het eten van vlees. Vandaag krijg je antwoord op welke argumenten er voor en tegen deze standpunten te noemen zijn, hoe ik er over denk en waarom dit drogredenen zijn tegen veganisme.

Herbivoor, omnivoor en carnivoor

Eetgedrag van een individu kan op oppervlakkig niveau ingedeeld worden als herbivoor, carnivoor of omnivoor. Herbivoren eten volledig plantaardig en eten geen dierlijke resten. Voorbeelden van herbivoren zijn olifanten, giraffes, vlinders, paarden, geiten, koeien en kamelen. Carnivoren zijn de jagers van het dierenrijk. Deze dieren vangen prooien en eten voornamelijk vlees. Voorbeelden van carnivoren zijn leeuwen, tijgers, roofvogels, ijsberen en de meeste hagedissen. Omnivoren zijn opportunistische eters en halen hun voedsel uit beide categorieën. Voorbeelden van omnivoren zijn varkens, honden, kippen, eekhoorns en ratten. Veel mensen beweren dat de mens een omnivoor is, maar is dat ook zo?

Biologische verschillen

Soms worden onze tanden met die van typische vlees- en planteneters vergeleken om aan te duiden hoe ons dieet er uit zou moeten zien. Het is namelijk wel een gegeven dat onze tanden en kaken meer lijken op dat van planteneters (platte tanden, korte hoektanden) of wordt er geclaimd dat onze korte nagels (in tegenstelling tot sterke klauwen) een duiding geven op ons ideale dieet. Gary Yourofsky geeft vaak onze tanden en kaken als voorbeeld waarom de mens eigenlijk een herbivoor is. Het is alleen wel zo dat er uitzonderingen bestaan op deze ‘regel’, waardoor hiermee geen onderbouwde claim gelegd kan worden op basis van biologische verschillen. Gorilla’s zijn bijvoorbeeld herbivoren die soms wel ontzettend lange en puntige hoektanden hebben. Dat betekent dus ook dat het argument dat we vlees zouden moeten eten omdat we hoektanden hebben niet echt onderbouwd kan worden.

Als we dan toch naar onze lichamen aan het kijken zijn is het natuurlijk ook gek dat het menselijk ras de enige “omnivoor” zou zijn waarvoor vlees eerst gebakken of gekookt moet worden voordat we er niet ziek van worden. Hart- en vaatziekten daargelaten.

Wat denk ik belangrijker is dan fysieke verschillen, is hoe jachtinstinct werkt. Hier denk ik dat Gary Yourofsky het in deze speech dan wel weer bij het rechte eind heeft. Hier heeft hij namelijk twee ‘oefeningen’ om te bewijzen dat mensen geen vleeseters zijn. Gary stelt als eerste voor om een eekhoorn achterna te jagen, hem in stukken te scheuren en rauw op te eten. Inclusief ogen, gezicht, mond, kont en niet te vergeten alle ingewanden. Dat is namelijk wat vleeseters doen (oké, misschien niet allemaal met eekhoorns). Het tweede scenario is een tweejarig kind in een wiegje, met een konijntje en een appel. Je mag Gary bellen als het kind met de appel gaat spelen en het konijn met huid en haar verslindt. Hij voegt daarbij toe dat we het er allemaal over eens kunnen zijn dat dit gedrag psychopathisch is en de persoon die dit daadwerkelijk zou doen het niet zo lang uit zou houden in de samenleving.

Maar dieren doen het ook!

Sommige mensen claimen dat het natuurlijk is om vlees te eten, omdat dieren dit ook doen. Dit argument staat niet heel sterk, gebaseerd op het feit dat dieren namelijk ook andere dieren verkrachten, in bomen slapen, aan elkaar’s kont ruiken en hun eigen baby’s opeten. Alleen omdat dieren iets doen betekent het niet dat dit voor mensen ook natuurlijk of rechtvaardig gedrag is.

Dit zou betekenen dat je als vleeseter die zichzelf verdedigt vanuit dierlijk instinct er vanuit een moreel standpunt ook niets op tegen zou moeten hebben wanneer iemand wordt verkracht, omdat dieren dit ook doen. Mensen hebben zichzelf juist tot dominante diersoort ontwikkeld door onze sociale eigenschappen, sociale contracten en morele normen en waarden. Dieren hebben hun instincten. Je kunt jezelf niet vergelijken met een tijger of een leeuw.

In het niet-menselijke dierenrijk hebben ecosystemen zich over de jaren zorgvuldig opgebouwd. Waar een jager betere jachtinstincten ontwikkelde, zorgde evolutie er voor dat hun prooien leerden om zich beter te verdedigen of sneller te rennen. De mens heeft in korte tijd alles zo naar eigen hand gezet, dat er niets natuurlijk of gebalanceerd meer is aan de manier waarop wij dierlijke producten industrieel produceren en in de supermarkt kunnen verkrijgen. Als je onze technologische ontwikkeling (wapens) wegneemt zijn we overgeleverd aan wat we eigenlijk zijn; een prooi voor grotere jachtdieren.

We staan bovenaan de voedselketen

Dit is dus niet helemaal waar. Door de hulpmiddelen die we hebben lijken we onszelf gewelddadig naar de “bovenkant van de voedselketen” te hebben gewerkt, maar zonder deze middelen zouden we hulpeloos zijn tegenover een leeuw, een gorilla of een nijlpaard. De laatste twee staan ‘bovenaan de voedselketen’, maar eten ook plantaardig. De vraag is ook waarom ‘aan de top van de voedselketen’ staan een moreel ethisch standpunt is. Waarom zou jezelf verheven voelen boven andere dieren iets goeds zijn?

Daarbij is de voedselketen eigenlijk een construct dat door mensen zelf is gemaakt. Het is makkelijk om het eten van vlees weg te zetten wanneer je andere dieren als ‘lager op de voedselketen’ beschouwt. Eigenlijk is er meer sprake van een samenhangend systeem, dat wij als mens ontzettend aan het verstoren zijn.

Vleesvervangers zijn ook niet natuurlijk

Dit klopt. De meeste vleesvervangers groeien niet aan bomen. Onze telefoons, kleding, bad- en doucheproducten en moderne apparatuur alleen ook niet. Een veganistische burger gemaakt van bonen en zaden staat een heet stuk dichterbij het oorspronkelijke natuurproduct dan een tot pulp vermalen vlees, met hormonen en medicatie, dat in een vliesje van ingewanden tot worst wordt verwerkt. Dan hebben we het nog niet gehad over hoe natuurlijk het is dat er dieren worden gefokt, in kleine ruimtes worden opgesloten, kunstmatig worden geïnsemineerd, groeivoeding krijgen en genetisch worden gemanipuleerd volledig ten behoeve van de vleesindustrie. Opgestapeld in kratten op weg naar het slachthuis. Hoe natuurlijk is de behandeling die deze dieren krijgen? Omdat veganisme niet de gemiddelde opvoeding is die een kind tegenwoordig krijgt, betekent ook niet dat dit daarmee onnatuurlijk is.

Onze voorvaderen aten vlees

Ja en nee. Onze voorvaderen aten inderdaad vlees, maar dat ligt er een beetje aan hoe ver je terug gaat. Mensen van miljoenen jaren geleden, zelfs met hun grote herseninhoud en stenen gereedschap waren doodsbang voor roofdieren. Ze joegen eigenlijk nooit op grote dieren en aten voornamelijk planten, fruit en af en toe insecten of kleine dieren. Later zijn mensen pas gaan jagen en vlees gaan eten. Wat we niet moeten vergeten, is dat de moderne mens, de homo sapiens, nog niet zo heel lang bestaat. De homo erectus, onze langstlevende voorvaderen, leefden bijvoorbeeld ongeveer twee miljoen jaar lang.

Evolutie heeft ons geleerd dat de mens afstamt van apensoorten. Het is daarom niet zo gek dat het verteringsstelsel van de mens dus ook het meest lijkt op dat van apen. Als we afgaan van de biologie, dan zul je zien dat vrijwel alle aapachtigen voornamelijk herbivoor zijn. Hun dieet bestaat vooral uit fruit, noten, blaadjes en heel af en toe een insect of een stukje vlees. Dit laatste is echter een grote uitzondering. Biologisch gezien kun je dus concluderen dat we in ieder geval niet ‘gemaakt zijn’ om meer dan een incidenteel hapje vlees te eten, met vooral grote hoeveelheden plantaardig voedsel, maar dit is vooral waar ons systeem op geëvalueerd is. Daar komt trouwens bij dat de meeste mensen eigenlijk een vorm van lactose-intolerantie hebben. We zijn er niet op gebouwd om zuivel te verteren.

Is de mens omnivoor of herbivoor?

Of je de mens als herbivoor of omnivoor classificeert ligt er een beetje aan hoe je het definieert. Mensen die claimen dat de mens een omnivoor is hebben vooral het feit dat we gebakken vlees en gekookte eieren kunnen verteren mee. Als je kijkt naar onze biologie is er meer bewijs dat ons ideale dieet meer lijkt op dat van apen; plantaardig dus. Vlees en zuivel staan bekend als veroorzaker van hoog cholesterol, hart- en vaatziekten en kanker en wanneer een veganist na jarenlang plantaardig eten een dierlijk product binnenkrijgt, kan dit het darmstelsel ontregelen en kunnen ze er ziek van worden. Uit alle argumenten kun je zelf je conclusies trekken, maar ik beken eerlijk dat het niet volledig ondenkbaar is dat de mens zich inderdaad heeft geëvalueerd tot omnivoor.

Het probleem met deze redenering, zelfs al zou je inderdaad op de categorie ‘omnivoor’ uitkomen, is het morele standpunt. Alleen omdat de mens iets kan doen, betekent niet dat het een valide, ethische, onvermijdelijke of goede keuze is om het te doen, daar kunnen we het denk ik allemaal over eens zijn. Ook al claimen we inderdaad dat de mens een omnivoor is, neemt dit niet het ethische standpunt weg. Het is fysiologisch bewezen dat we prima in goede gezondheid zonder dierlijke producten kunnen leven. Met name als er geen onderlegde noodzaak is om het te doen, is een onschuldig iemand ontdoen van zijn of haar leven (in dit geval voor smaaksensatie) een ethisch vraagstuk.

Denk even terug aan het voorbeeld van het kind met de appel en het konijntje. Bedenk je of je je eigen huisdier op zou eten, of dat je het oké zou vinden als je huisdier in dezelfde omstandigheden moeten leven als dat vee dat doet. Het is vaak zo dat we vlees moeten ‘veranderen’ voordat kinderen het willen eten. Het is zelfs als volwassene vaak nog zo dat mensen liever niet het gezicht van hun voedsel op hun bord zien. Het wordt een stuk lastiger je vlees weg te werken als je het biggetje ondertussen in haar ogen kan kijken.

In de moderne tijd hoeft bijna niemand meer vlees te eten om zichzelf van voedsel te voorzien. We kunnen alle benodigde vitaminen en mineralen uit plantaardige bronnen halen. Er zijn tegenwoordig zo veel plantaardige vleesvervangers verkrijgbaar. Onze voorvaderen konden geen Beyond burger of blok tofu uit de supermarkt halen. In koudere klimaten kan het dan met slechter weer nog best wel eens lastig worden om elke dag voldoende noten te verzamelen, dus wordt er vlees gegeten om te overleven. In ons geval is het volledig overbodige luxe dat op zo’n grote schaal wordt geproduceerd en helemaal nergens meer lijkt op hoe dit vroeger werd gedaan.