Het Pinksterweekend komt er binnenkort weer aan. In Schiermonnikoog wordt er dubbel feest gevierd: Zij vieren namelijk het voorjaarsfeest ‘Kallemooi’. Veel mensen denken dat dierenmishandeling voor entertainment vooral bij exotische dieren gebeurt, maar bij dit meifeest is niets minder waar. Hier wordt namelijk drie dagen lang een haan mishandeld in de naam van een onbekende traditie.

Oorsprong

Er gaan verschillende verhalen de ronde over de oorsprong van de traditie van Kallemooi, maar hij gaat zeker terug naar ongeveer 1600. Er zijn ook een boel theorieën over de oorsprong van de naam, maar men gaat er van uit dat het van oorsprong een meifeest is. Het feest wordt ook gevierd in Scandinavië, de Baltische Staten en in het westen van Rusland. In de huidige tijd is het feest voor de inwoners van Schiermonnikoog vooral een excuus voor gezelligheid, lekker dansen en veel drinken. Binnen het Germaanse heidendom stond de haan symbool voor vruchtbaarheid en waarschijnlijk was dit voor de Kallemooi-traditie van oorsprong ook zo.

Het ‘feest’

Ieder jaar wordt er in de weken voor Pinksteren door een commissie rondgelopen op het eiland om in kippenhokken en achtertuinen te kijken. De commissie kiest een haan uit en geeft een aantal jongens van ongeveer zestien de opdracht om de haan te stelen, in een zak te stoppen en naar de commissie te brengen.

De haan wordt in een rieten mandje gestopt en deze wordt op een meipaal van 18 meter hoog gebonden. De paal wordt met een heleboel horten en stoten door een groep sterke eilanders omhoog getrokken. Zodra de paal staat begint het drie dagen durende Kallemooifeest. Tijdens die drie dagen gelden er geen horecaregels. Oftewel; Alle café’s en bars mogen de hele dag open blijven. Dit duurt net zo lang totdat de haan na drie dagen weer kraait.

Goede zorg

De eilandbewoners en de burgemeesters geven al jaren aan dat de haan goede zorg krijgt en diervriendelijk wordt behandeld. Dit baseren ze op het feit dat de haan tijdens die drie dagen voedsel meekrijgt en via een camera (door een dierenarts) in de gaten wordt gehouden. Hiermee is het welzijn goed geborgd, vinden ze.

Het lastige aan de camera is dat een haan in een mandje geen natuurlijk gedrag kan vertonen. Hij is geïsoleerd, opgesloten en heeft geen idee wat er gaat gebeuren. Hij wordt overgeleverd aan hitte, kou, regen en wind zonder dat hij zich kan afzonderen. Hij zal dus al met een basisniveau aan stress in de mand zitten. Als de dierenarts, die overigens wordt geregeld door de feestcommissie zelf (daar mag je zelf je conclusies uit trekken), besluit om in te grijpen betekent dat dus dat het eigenlijk al veel te laat is.

Een schaaltje water en kippenvoer zou, gezien de manier waarop de haan omhoog gehesen wordt, natuurlijk door de hele mand heen donderen… Dus wordt het voedsel gegeven in de vorm van een doorweekt brood. Da’s lekker makkelijk, het brood kan niet heel ver en het water dat de haan nodig heeft om te overleven is opgenomen in het (nu zompige) brood.

Daarbij ondervind de haan door het gehele proces onwijs veel stress. Hij wordt gevangen, in een zak gestopt, heel ruw behandeld, aan z’n vleugels en pootjes gepakt, wordt zo ongeveer belaagd door hordes met schreeuwende mensen, moet daarna drie dagen op een zompig brood leven in een klein donker mandje -niet wetende wat er gaat gebeuren en nu ook nog eens gedeeld met een videocamera-, die met een heleboel horten en stoten omhoog is gezwiept en moet alles wat vooraf ging nogmaals ervaren zodra hij naar beneden wordt gehaald. Zo. Dat was een lange zin hè.

De vraag die hier gesteld zou moeten worden is: Willen we de lat voor ‘goede zorg en welzijn’ echt zo laag leggen als net genoeg “voeding” meegeven en net niet genoeg stress geven? Staat dierenwelzijn dan gelijk aan niet meer dan “de haan komt in elk geval niet dood uit het mandje”?

Dierenrechtenorganisaties

Het is dan ook niet heel gek dat veel mensen, inclusief dierenrechtenorganisaties, vallen over deze “viering”. De aangiftes die elk jaar worden gedaan krijgen geen gehoor en er zijn in het verleden al activisten opgepakt die zichzelf aan de meipaal vast wilden ketenen. Stichting Comité Dierennoodhulp spande een rechtszaak aan en kreeg ongelijk. Ook in het hoger beroep waarover eind maart 2019 uitspraak is gedaan werden de activisten in het ongelijk gesteld en het feest krijgt tot op heden gewoon elk jaar een vergunning. De rechter gaf de Kallemooicommissie en de burgemeester gelijk in hun claim dat ze de wet niet overtreden.

Wet dieren

Of er wetten worden overtreden is wat mij betreft niet helemaal de maatstaf voor ethiek, maar gezien hier veel mee geschermd wordt wil ik deze toch even aanhalen. In Nederland hebben we de Wet Dieren. In deze wet staat het welzijn van gezelschapsdieren beschreven. In artikel 1.3 en 2.1 van de wet dieren staat het volgende:

(Artikel 1.3) Voor de toepassing van het tweede lid* wordt tot de zorg die dieren redelijkerwijs behoeven in elk geval gerekend dat dieren zijn gevrijwaard van:

  • a.dorst, honger en onjuiste voeding;

  • b.fysiek en fysiologisch ongerief;

  • c.pijn, verwonding en ziektes;

  • d.angst en chronische stress;

  • e.beperking van hun natuurlijk gedrag;

voor zover zulks redelijkerwijs kan worden verlangd.

* (…) dieren, zijnde wezens met gevoel. (…) Daarbij wordt er in elk geval in voorzien dat de inbreuk op de integriteit of het welzijn van dieren, verder dan redelijkerwijs noodzakelijk, wordt voorkomen en dat de zorg die de dieren redelijkerwijs behoeven is verzekerd.

(Artikel 2.1) Het is verboden om zonder redelijk doel of met overschrijding van hetgeen ter bereiking van zodanig doel toelaatbaar is, bij een dier pijn of letsel te veroorzaken dan wel de gezondheid of het welzijn van het dier te benadelen.

Zoals je kunt zien zijn er op basis van de Wet Dieren genoeg gronden om het feest onuitvoerbaar te verklaren. Waar gaat het dan mis? Ik heb de uitspraak opgezocht en allereerst is dierenwelzijn blijkbaar geen grond om een evenementenvergunning af te wijzen. Bescherming van het milieu is dat wél, maar daar valt dierenwelzijn niet onder. De rechtbank meent dat er geen sprake is van dierenmishandeling (vanwege de cameramonitoring, ‘voldoende beschutting’ in de mand en brood…smurrie). Er wordt aangegeven dat er nog een beroep kan worden gedaan op de Wet Dieren en daarmee om handhaving gevraagd kan worden, maar waarom de rechter dit niet heeft meegenomen in deze uitspraak is mij een raadsel.

Noodzaak

Ik denk dat we er vrij snel over uit kunnen zijn dat er geen noodzaak voor het mishandelen van de haan bestaat. Als er een strohaan, gebreide haan, keramische haan, knuffelhaan of, extreem idee: geen haan in het mandje zit, kan het feest nog steeds gewoon doorgaan. Het is een symbolisch idee dat afstamt van een hele oude traditie waarvan niemand meer echt weet wat het achterliggende idee eigenlijk is. Doet dat dan écht afbreuk aan de feestvreugde? Is dat echt heel anders dan een haan die je toch niet ziet?

We kunnen het ook nog even hebben over mijn suggestie: Laten we het mandje vullen met broodhanen. Het mandje is groot zat voor een doorweekt, drie dagen oud broodhaantje voor elk commissielid. Dit kwalificeerde als ‘goed voedsel’ toch? Dan hebben de heren vast geen bezwaar tegen een lekker katerontbijtje na het feest. Houd je de traditie nog een beetje in stand en zo.

Daarbij zet het ook nog eens een slecht voorbeeld neer, want blijkbaar wordt dit dus als diervriendelijke behandeling gezien. We leren kinderen dat op deze manier met dieren omgaan helemaal prima is en dat het zelfs een leuk feestje waard is. Ik denk dat dit evenement al lang verboden was geweest als ze een puppy in de mand zouden zetten, maar hanen hebben nou eenmaal geen aaibaarheidsfactor.

Traditie

De oorsprong van het woord Kallemooi is onbekend, de oorsprong van het feest zelf is onbekend en de reden dat de haan omhoog wordt gehesen is ook onbekend. Sommigen zeggen als vruchtbaarheidsritueel, anderen zeggen weer dat het is om op ‘uitkijk’ te zitten voor de dorpsbewoners (want dat gaat zo lekker in een gesloten mandje?) – Afijn, de traditie staat al een beetje op losse schroeven, maar buiten dat alles: Is het feit dat iets traditie is het waard om een dier te laten lijden?