Heel af en toe vind je wel eens een zielige bij of hommel op straat of in de tuin, maar wat kun je dan het beste om te doen om deze mooie insecten te helpen? Dat vertel ik je in deze blogpost!

Laten zitten of oppakken

Een bij of een hommel moet dag in dag uit heel hard werken. Het is daarom ook niet zo gek dat ze vaak even de tijd nemen om op adem te komen. Bijenkoninginnen hebben nog vaker rust nodig dan werkbijen. Het is dan ook goed mogelijk dat je een bijenkoningin tegenkomt die zomaar een half uur tot drie kwartier rust neemt tussen haar vluchten in. 1

Wanneer een bij of een hommel ergens geland is waar het gevaarlijk kan zijn, doordat ze bijvoorbeeld midden op de straat zit, is het beter om de bij te verplaatsen. In dat geval kun je haar het beste tussen het gras of op een geschikte bloem zetten. Denk er wel om dat zowel bijen als hommels kunnen steken als ze zich bedreigd voelen en het via je hand heel makkelijk is om ze te laten vallen. Pak daarom een papiertje en schuif deze voorzichtig onder de bij om hem op te pakken. Als je allergisch bent voor bijengif, pak dan nooit een bij op.

Vaak lukt het deze gestreepte beestjes dan ook prima om uit zichzelf weer de draad op te pakken. Ook wanneer het weer tegenvalt of het heel erg koud is, kunnen bijen daar nog wel eens last van krijgen en even pauze nemen. Zit de bij op een plant of in het gras? Dan is de kans erg groot dat er niks aan de hand is. Laat de bij (of hommel) dan lekker zitten en check na drie kwartier of ze weg is gevlogen. Zo niet kun je wat suikerwater aanbieden.

Suikerwater

Als je een uitgeputte bij hebt gevonden, mag je hem best wat suikerwater geven. Dit kan je doen met een druppel of twee in een omgekeerd flessendopje of op een lepel. (Zorg er voor dat de bij niet kan verdrinken!) Suikerwater maak je door suiker 1:1 te mengen met water op kamertemperatuur. Als een bij of hommel al heel erg uitgeput is, kan het best zijn dat het nog even duurt voordat deze weer genoeg energie heeft om weg te vliegen. Het kan door de uitputting zelfs lijken alsof de bij dood is, maar ook dan wil suikerwater nog wel eens helpen. Geef haar dus even de tijd!

Het allerbelangrijkste is dat je het suikerwater wel weer weghaalt zodra de bij op krachten is. Als bijen een toegankelijke bron van suikerwater hebben, zullen ze voor de makkelijke weg kiezen en zullen ze geen bloemen meer bestuiven. Dit kan een ramp zijn voor de bijenkolonie. Suikerwater is een snelle oppepper en moet je een beetje zien als fast-food voor de bij. Toch is het allerbeste voor de bij zijn eigen nectar eten.

Honing

In mijn eerdere blog over waarom veganisten geen honing eten heb je wellicht gelezen dat het beste dieet voor een bij hun eigen honing is. Misschien dat honing of agavesiroop daarom de beste oplossing lijkt om een uitgeputte bij weer bij krachten te krijgen. Helaas is dit alleen het geval voor pure honing uit de korf. Wanneer jij de honing in handen hebt, is het goed mogelijk dat er toevoegingen zoals pesticiden in die honing zit die de bijen ziek maakt. Niet doen dus.

Er zijn nog een aantal andere specifieke gevallen die een bij levensbedreigend kunnen zijn, zoals kou, water, verdwondingen of parasieten.

Te lage lichaamstemperatuur

Als het buiten koud wordt (zo ongeveer < 13 graden Celsius) kan het zijn dat een hommel of een bij teveel is afgekoeld om nog te kunnen vliegen. Als ze in de schaduw zitten, kun je ze een handje helpen door ze in een zonnestraal (op een veilige plek) te zetten. Is het nou echt veel te koud? Zet hem dan in een geventileerd bakje met een dekseltje en laat hem weer buiten vrij zodra hij weer een beetje levendig wordt.

Wanneer je een koningin gevonden hebt, is het zaak om echt alleen in noodgevallen een bakje te gebruiken. De hele korf is namelijk afhankelijk van haar terugkomst. Als het echt moet, kun je haar beter niet te lang binnen houden. Een koningin herken je aan haar bijzonder grote lichaam, puntig onderlijf en poten die zijwaarts van haar lichaam af staan.

Een bij in het water

Vind je een bij in het water of in je drankje, dan kan het zijn dat ze gewoon te natte vleugeltjes heeft om te vliegen en even moet opdrogen. Je kunt haar veilig wegzetten in een zonnestraal of op een geschikte bloem. Als ze dan eenmaal opgedroogd is vliegt ze waarschijnlijk meteen weer weg. Mocht dit nou heel lang duren, kun je een beetje suikerwater geven volgens de instructies hierboven.

Gewonde bijen

Wanneer een bij fataal gewond is, is beter om de natuur zijn gang te laten gaan. Ook bijen en hommels moeten aan hun einde komen, dus het zou ook kunnen dat je een bij aan het einde van zijn leven hebt gevonden. Toch kunnen jongere bijen en hommels zelfs met een pootje minder of met kapotte vleugeltjes soms nog verrassend veel en een beetje suikerwater zou zomaar genoeg kunnen zijn. Is het echt heel erg slecht weer buiten (stormachtig of minder dan tien graden) of wordt het buiten donker, dan kun je de hommel of bij van beschutting voorzien. Als het echt nodig is kun je hem in een geventileerd bakje binnen laten bijkomen en hem weer vrijlaten zodra hij beweeglijk wordt.

Persoonlijk zeg ik: bemoei je zo min mogelijk met de natuur. Er zijn mensen die bijvoorbeeld vlindervleugels of nepvleugels aan een bij lijmen, maar behalve dat dit heel erg mis kan gaan en voor heel veel stress zorgt, verlengt dit het leven van de bij waarschijnlijk niet heel erg lang. Ook als je een bij tegenkomt met een parasitaire infectie (heel veel kleine insecten over haar lichaam) kun je hier niks meer aan doen, laat de natuur dan haar gang gaan.

Bijen en hommels zijn verrassend sterke vliegers die onwijs hard werken. Bedenk je alleen al eens hoe klein de vleugeltjes zijn ten opzichte van een dikke hommel! Als je de tips in deze blog volgt, en vooral ook goed oplet wanneer je beter de natuur met rust kunt laten, zijn ze binnen no-time weer op de been om stuifmeel te verzamelen en honing te produceren. Heb je je overigens ooit afgevraagd waar honing nu precies vandaan wordt gehaald en hoe dit allemaal in zijn werk gaat? Lees hier waarom veganisten geen honing eten.

1 Makinson JC, Woodgate JL, Reynold, Capaldi EA, Perry CJ, Chittka L. Harmonic radar tracking reveals random dispersal pattern of bumblebee (Bombus terrestris) queens after hibernation. 2019.